Մեքսիկացի գիտնականները նոր քաղցր նյութ են հայտնաբերել։ Դա Մեքսիկայում աճող, այսպես կոչված, «քաղցր խոտի» մեջ է։ Դա սախարոզից հազար անգամ քաղցր Է։ Ի պատիվ XVI դարի իսպանացի բժիշկ Ֆրանցիսկո Էրնանդեսի, որը ղեղաբույսերի մասին շատ է գրել, այդ նյութն «էրնանդուլցինոմ» են անվանել։
Նրան աշխատանքից հեռացրեցին, որովհետև անպատասխանատու էր ու ցրված: Մատիտներիդ մեջ կապույտի բոլոր երանգները կան: Ծանոթիս այդպես էլ չգտա խիտ բազմության մեջ: Ընկերները երկու օր առաջ էին պայքարելու ու հաշտվելու փորձեր էին անում: շատ խոստումներ տվեց ու գնաց:
Քամու բնութագրիչները: Քամու բնութագրիչներից կարեոր են քամու ուղղությունը, արագությունը և ուժը: Այս բնութագրիչները մարդու կյանքի և տնտեսական գործունեության համար ունեն կարևոր նշանակություն: Անհիշելի ժամանակներից մարդր կարողացել է զանազան միջոցներով, օրինակ՝ ծովի ալիքներով, ծածանվող դրոշակով, ծխնելույզների ծխի շեղման չափով, որոշել քամու ուղղությունը, արագությունը և ուժը:
Օդերևութաբանական կայաններում տեղադրված հողմացույց կոչվող սարքով որոշում են քամու ուղղությունը և ուժը:
Ընդունված է քամին կոչել հորիզոնի այն կողմի անունով, որտեղից փչում է: Օրինակ՝ եթե քամին փչում է հարավից, ապա անվանում են հարավային քամի:
Քամու ուղղությունը որոշելու համար օգտվում ենք հողմացույցի շարժական սլաքից, որը քամու ազդեցությամբ ազատ պտտվում է: Սլաքը սուր ծայրով միշտ ուղղված է լինում քամու դեմ, այսինքն՝ դեպի հորիզոնի այն կողմը, որտեղից քամին փչում է:
Քամու ուժը կախված է իր արագությունից: Քամու ուժր չափում են բալերով՝ 0-ից մինչև 12 բալ: Անհողմ եղանակին քամու ուժր 0 բալ է, իսկ եթե քամու ուժր 12 բալ է, ապա փոթորիկ է, որի րնթացքում ծառերն արմատախիլ են լինում, պոկվում են շենքերի տանիքները և այլն:
Քամու արագությունը որոշում են հողմաչափ կոչվող սարքով:
Քամու ուժի օգտագործումը: Հազարամյակներ շարունակ քամու ուժը մարդն օգտագործել է տարբեր նպատակներով՝ նավարկել է առագաստանավերով, կառուցել հողմաղացներ:
Քամու ուժի օգտագործման առաջին՝ պարզագույն միջոցր եղել է առագաստը, որի օգնությամբ մարդր հազարամյակներ շարունակ օվկիանոսում փոխադրել է բեռներ ու մարդկանց:
Քամու ուժով են աշխատել նաև հողմաղացները, որտեղ հատուկ պատրաստված թիակների օգնությամբ քամին պտտել է քարը և աղացել հացահատիկը:
Քամու ուժի օգտագործման ժամանակակից ձևերից են հողմաէլեկտրակայանները, որոնց միջոցով արտադրում են էլեկտրաէներգիա:
Ժամանակակից հողմաէլեկտրակայաններն աշխատում են քամու ցանկացած ուղղության և ուժգնության պայմաններում:
Երկրագնդի վրա քամու էներգիան համարվում է անսպառ: Ուստի հողմաէլեկտրակայանների միջոցով էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը համաշխարհային էներգետիկայի հեռանկարային ճյուղերից մեկն է:
Բացի այդ՝ հողմաէլեկտրակայանները չեն աղտոտում շրջակա միջավայրը և ավելի էժան ու արագ են կառուցվում:
Այսօր աշխարհի շատ երկրներում կան կառուցված բազմաթիվ հողմաէլեկտրակայաններ: Դրանք լայն տարածում ունեն հատկապես եվրոպական երկրներում և ԱՍՆ-ում: Հայաստանում նույնպես կառուցվել են հողմաէլեկտրակայաններ:
Հարցեր և առաջադրանքներ
Ի՞նչ բնութագրիչներ ունի քամին: Քամու բնութագրիչներից կարեոր են քամու ուղղությունը, արագությունը և ուժը:
Ի՞նչ սարքով և ինչպե՞ս են որոշում քամու ուղղությունը: Օդերևութաբանական կայաններում տեղադրված հողմացույց կոչվող սարքով որոշում են քամու ուղղությունը և ուժը:
Ինչի՞ց է կախված քամու ուժը, ի՞նչ միավորով են չափում: Քամու ուժը կախված է իր արագությունից: Քամու ուժր չափում են բալերով՝ 0-ից մինչև 12 բալ: Անհողմ եղանակին քամու ուժր 0 բալ է, իսկ եթե քամու ուժր 12 բալ է, ապա փոթորիկ է, որի րնթացքում ծառերն արմատախիլ են լինում, պոկվում են շենքերի տանիքները և այլն։
Ի՞նչ սարքով են չափում քամու արագությունը, ո՞րն է չափման միավորը: Քամու արագությունը որոշում են հողմաչափ կոչվող սարքով:
Ի՞նչ նպատակներով է օգտագործվում քամու ուժը: Հազարամյակներ շարունակ քամու ուժը մարդն օգտագործել է տարբեր նպատակներով՝ նավարկել է առագաստանավերով, կառուցել հողմաղացներ:
Գարունը այնքա՛ն ծաղիկ է վառել, Գարունը այնպե՛ս պայծառ է կրկին. — Ուզում եմ մեկին քնքշորեն սիրել, Ուզում եմ անուշ փայփայել մեկին։ Այնպե՛ս գգվող է երեկոն անափ, Ծաղիկներն այնպես նազով են փակվում. — Շուրջըս վառված է մի անուշ տագնապ, Մի նոր հուզում է սիրտըս մրրկում… Անտես զանգերի կարկաչն եմ լսում, Իմ բացված սրտում հնչում է մի երգ. — Կարծես թե մեկը ինձ է երազում, Կարծես կանչում է ինձ մի քնքուշ ձեռք…
Ի՞նչ եմ լսում և տեսնում բանաստեղծությունը կարդալիս։ Գարուն, սեր, քնքշություն։ Ի՞նչ եմ զգում բանաստեղծությունը կարդալիս։ Գարուն, սեր, քնքշություն։ Ի՞նչ մտքեր ծնվեցին բանաստեղծությունը կարդալիս։ Գարնան մասին մտքեր։ Ինչպե՞ս կվերնագրեի։ Սեր և Գարուն։
Մթնոլորտային ճնշում Երկրի ձգողական ուժի շնորհիվ` մթնոլորտի վերին շերտերր ճնշում են ստորին շերտերի, իսկ վերջիններս՝ նաև Երկրի մակերևույթի վրա: Այսինքն՝ օդն իր կշիռով ազդում է Երկրի մակերևույթի վրա, առաջացնում ճնշում:
Մթնոլորտի կողմից Երկրի մակերևույթի և դրա վրա գտնվող առարկաների վրա գործադրած ճնշումը կոչվում է մթնոլորտային ճնշում։
Մթնոլորտն ահռելի ուժով ազդում է նաև մարդու վրա, սակայն մարդը դա չի զգում, որովհետև օդի արտաքին ճնշմանը հակազդում է օրգանիզմի ներքին ճնշումը:
Մթնոլորտային ճնշումը չափում են ճնշաչափ (բարոմետր) կոչվող սարքով, որր լինում է սնդիկային և մետաղային՝ աներոիդ (առանց հեղուկի): Սնդիկայինն օգտագործվում է օդերևութաբանական կայաններում և տեղաշարժման համար հարմար չէ, իսկ մետաղայինը հեշտ և հարմար է տեղափոխման համար:
Մթնոլորտային ճնշումն առաջին անգամ սնդիկային ճնշաչափով չափել է Տորիչելլին 1649 թ.: Սնդիկային ճնշաչափը բաղկացած է 1 մ երկարությամբ, մի ծայրը փակ ապակե խողովակից, որի վրա կան միլիմետրային բաժանումներ (1000 մմ), և լցված է սնդիկով: Բաց ծայրով այդ խողովակը շրջված է սնդիկով լցված թասի մեջ ։
Այդ դիրքում խողովակում սնդիկի սյան բարձրությունը՝ արտահայտված միլիմետրերով, կլինի տվյալ վայրի մթնոլորտային ճնշումը:
Այն ճնշումը, որը դիտվում է օվկիանոսի մակարդակին, 00C ջերմաստիճանում և հավասար է սնդիկի 760 մմ սյան գործադրած ճնշմանը, կոչվում է նորմալ մթնոլորտային ճնշում:
Եթե ցուցմունքը 760 մմ ֊ից ավելի է, ապա ճնշումը բարձր է, իսկ եթե պակաս է՝ ցածր:
Չափումները ցույց են տալիս, որ մթնոլորտային ճնշումն ըստ բարձրության ենթարկվում է փոփոխության: Ըստ բարձրության՝ օդը նոսրանում է, իսկ ճնշումը՝ ընկնում: Դա է պատճառը, որ լեռների վրա ճնշումն ավելի փոքր է, քան հարթավայրերում:
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ներքնոլորտի ստորին շերտում յուրաքանչյուր 1000 մ բարձրանալիս ճնշաչափի ցուցմունքը նվազում է մոտ 100 մմ-ով:
Օրինակ’ եթե լեռան բացարձակ բարձրությունը 4000 մ է, ապա գագաթին մթնոլորտային ճնշումը կլինի 360 մմ (760 մմ — 4 ■ 100 մմ = 360 մմ):
Մթնոլորտային ճնշումր փոփոխվում է նաև՝ օդի ջերմաստիճանից կախված: Ջերմաստիճանի աճի դեպքում օդն րնդարձակվում է, դառնում է ավելի նոսր, ուստի ճնշումր նվազում է:
Հետևաբար՝ որքան օդի ջերմաստիճանր բարձր է, այնքան ճնշումր ցածր է, և հակառակր:
Մթնոլորտային ճնշման բաշխումը երկրագնդի վրա: Մթնոլորտային ճնշումր Երկրի մակերևույթի վրա տեղաբաշխված է խիստ անհավասարաչափ: Պատճառն այն է, որ երկրագնդի վրա կան տարբեր բարձրությամբ և տարբեր ջերմաստիճաններ ունեցող վայրեր:
Քարտեզի վրա հավասար մթնոլորտային ճնշումներր պատկերում են հատուկ տարված գծերով, որոնք կոչվում են իզոբարեր ((հունարեն, իզոս՝ հավասար, բարոս՝ ծանրություն, ճնշում բառերից):
Երկրագնդի վրա մթնոլորտային ցածր ճնշման մարզն անվանում են ցիկլոն, իսկ մթնոլորտային բարձր ճնշման մարզը՝ անտիցիկլոն:
Ցիկլոններր երկրագնդի վրա հիմնականում ձևավորվում են հասարակածային և բարեխառն լայնությունների տաք ու խոնավ վայրերում:
Անտիցիկլոնները ձևավորվում են հիմնականում չորային շրջաններում, ինչպես շոգ, այնպես էլ՝ ցուրտ կլիմայական պայմաններում:
Հարցեր և առաջադրանքներ
Ի՞նչ է մթնոլորտային ճնշումը: Մթնոլորտային ճնշում Երկրի ձգողական ուժի շնորհիվ` մթնոլորտի վերին շերտերր ճնշում են ստորին շերտերի, իսկ վերջիններս՝ նաև Երկրի մակերևույթի վրա: Այսինքն՝ օդն իր կշիռով ազդում է Երկրի մակերևույթի վրա, առաջացնում ճնշում։
Ի՞նչ սարքով են չափում մթնոլորտային ճնշումը: Մթնոլորտային ճնշումը չափում են ճնշաչափ (բարոմետր) կոչվող սարքով, որր լինում է սնդիկային և մետաղային՝ աներոիդ (առանց հեղուկի):
Ինչպե՞ս է փոխվում մթնոլորտային ճնշումն ըստ բարձրության: Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ճնշում Մթնոլորտային ճնշում, մթնոլորտում գտնվող առարկաների և Երկրի մակերևույթի վրա գործող օդի ճնշում։ Մթնոլորտի վիճակի կարևորագույն բնութագիրն է, հավասար է մթնոլորտի տվյալ մակարդակից մինչև նրա վերին սահմանը տարածված օդի միավոր մակերեսով սյան կշռին։
Ի՞նչ է իզոբարը:
Ի՞նչ են ցիկլոնը և անտիցիկլոնը: Անտիցիկլոնները ձևավորվում են հիմնականում չորային շրջաններում, ինչպես շոգ, այնպես էլ՝ ցուրտ կլիմայական պայմաններում:
Երևանում մթնոլորտային ճնշումը հավասար է 660 մմ բարձրությամբ սնդիկի սյան գործադրած ճնշմանը: Հաշվեք, թե նույն պահին ճնշումը որքա՞ն կլինի Սևանա Լճի ափին, եթե այն Երևանից բարձր է մոտ 1 կմ:
Ամառվա մի օր ուղեորները, կեսօրվա շոգից սաստիկ հոգնած, ճանապարն էին գնում: Նրանք տեսան մի սոսի, մոտեցան և պարկեցին նրա ստվերում` հանգստանալու: Նայելով սոսու ոստերին` իրար մեջ խոսեցին.
— Բայց ախր անպտուղ է այդ ծառը և մարդկանց համար անօգուտ:
Սոսին նրանց տխրաձայն պատասխանեց .
— Ապերախտ եք դուք, իմ հովանուց օգտվում եք և տեղնուտեղն էլ ինձ անպտուղ ու անօգուտ անվանում:
Այդպես էլ որոշ մարդկանց բախտը չի բերում. նրանք լավություն են անում մերձավորներին, բայց շնորհակալություն չեն ստանում:
2․ Տրված բառերը բաղադրիչների (մասերի) բաժանիր՝ նշելով տեսակն ըստ կազմության՝ պարզ, բաղադրյալ(ածանցավոր, բարդ, բարդ ածանցավոր): Օրինակ՝ անձրևոտ-անձրև(արմատ)+ոտ(ածանց)-բաղադրյալ բառ, ածանցավոր …
Вышел старик-годовик, стал махать рукавом и пускать птиц. Каждая птица со своим особым именем. Махнул старик-годовик первый раз — и полетели первые три птицы. Повеял холод, мороз. Махнул второй раз — снег стал таять, на полях появились цветы. Махнул третий раз — полетела третья тройка. Стало жарко, душно. Махнул четвёртый раз — полетели ещё три птицы. Подул холодный ветер, пошёл дождь. А птицы были не простые. У каждой птицы четыре крыла. В каждом крыле семь перьев. Одна половина пера белая, другая — чёрная. (По В. Далю)
Ответь на вопросы:
Что за птицы вылетели из рукава старика-годовика. из рукавы старика-годовикавылетели необычные птицы, у каждой птицы 4-крылаи в каждом крыле 7-перьев. Одна полавина чёрная а другая белая.
Что обозначают четыре крыла? У каждой птицы четыре крыла. В каждом крыле семь перьев. Одна половина пера белая, другая — чёрная. Что обозначают семь перьев в каждом крыле? Почему одна половина пера белая, а другая чёрная?
Вставьте пропавшие буквы
1) У Пети в диктанте ошибки.
2) Друг — это блиский тебе человек.
3) Нет лучше дружка, чем родная матушка.
4) Вокруг пруда растут дубки.
5) Остались от козлика рожки да ношки.
6) Кошке игрушки, а мышке слёзки.
Напиши имена существительные во множественном числе:
мама, стол, сад, папа, дети, сестра, дом, мальчик, девочка, отец, метро, бабушка, книга, муж, дедушка, ученик, фото, жена, ученица, стул, врач, документ, студент, собака, журнал, школа, кошка, одеяло, портрет, брат, мать, класс, парк, жена, хлеб.
журнал, бабушка. дерево, дом. друг, яйцо, лампа, чайник, кресло, стол, семья, школа, журналист, студентка, вход, машина, компьютер, карта, город, кино, море, рыба, собака, пальто, юбка, шкаф, стул, щенок, кухня.
Выбери 10 слов и составь с ними предложения
собака-у меня есть очень милая собака.
кино-в кинотеатре показывают новое кино.
хлеб-я пошла в могазин за хлебом.
дерево-у нас в саду растёт яблочное дерево.
сестра-я очень люблю свою младшую сестру.
класс-у нас очень дружилюбный клас.
палто-моя мама купила себе новое палто.
ученик-у нас в класе новый ученик.
город- Ереван очень красивый город.
портрет-я норисовала портрет своей мамы.
Задание 3
За обман – единица
За обман – единица
Решили звери своих детей учить. Построили они школу, собрали зверят и посадили их за новенькие парты.
На дворе солнышко, птицы поют, шумит ветерок, а в классе тихо. Зверята сидят смирно и слушают учителя. Только зайчонок Куцый Хвост всё в окно смотрит – очень ему хочется побежать-поиграть.
И начал он зевать. Другие звери тоже стали зевать. Зевнуть захотелось и учителю – Ежу Ежовичу.
В это время Куцый Хвост поднял лапу.
Ёж Ежович, – сказал он, – у меня, наверно, голова болит.
Что это значит? Почему – наверно?
А потому, что она у меня падает. Совсем не держится.
Тогда иди к доктору. Он даст тебе лекарство
„Не боли голова”.
Зайчонок очень не любил лекарства и потому сказал:
Н-не пойду… Н-не дойду…
Проводите его, зверята, – сказал Ёж Ежович.
Медвежонок и волчонок повели зайчи´шку к двери.
А зайчишка идти не хочет.
Послушай, дружок, – сказал учитель, – разве ты не болен?
У зайчонка задрожали усы.
И-и-и, – тихо сказал он. – Это вчера голова болела.
Это я забыл.
Вот оно что! – сердито сказал учитель. – Тогда садись на место. Поставим тебе единицу. За обман.
Зайчишка весело побежал к своей парте.
Напиши свое мнение о тексте!
Текст был для меня весёлым и смешным. Там были смешные имена, и повидение зайчика было для меня тоже смешным.
Запишите эти слова в единственном числе.
Доч, мать, имя, музей, трамвай, сыр, мама, сад, шкаф, стол, студент, журнал, рыба, подъезд, вход, выход, фильм, лифт, комната, диван, кабинет, район, кот, класс, университет, ресторан, монитор, фирма, стадион, нота, ваза, год, режиссёр, поэт, игра, театр, девочка, мальчик, бабушка, дедушка, дочка, парк, кошка, собака, книга, врач, подруга, чашка, чайник, юбка, ёлка, книга, поликлиника, библиотека, яблока, ела, ноч, роял, море, яйцо, слово, платье, кресло, окно, здание, деревьо, месяц, курица, консерваториа, аудитория, кухня, семья, лекция, отец, день, щенок, человек, брат, стул, друг, муж, дерево, лист, сын, дом, профессор, город, глаз, нож, гараж, врач, мяч, тётя, дядя.
Вышел старик-годовик, стал махать рукавом и пускать птиц. Каждая птица со своим особым именем. Махнул старик-годовик первый раз — и полетели первые три птицы. Повеял холод, мороз. Махнул второй раз — снег стал таять, на полях появились цветы. Махнул третий раз — полетела третья тройка. Стало жарко, душно. Махнул четвёртый раз — полетели ещё три птицы. Подул холодный ветер, пошёл дождь. А птицы были не простые. У каждой птицы четыре крыла. В каждом крыле семь перьев. Одна половина пера белая, другая — чёрная. (По В. Далю)
Ответь на вопросы:
Что за птицы вылетели из рукава старика-годовика. из рукавы старика-годовикавылетели необычные птицы, у каждой птицы 4-крылаи в каждом крыле 7-перьев. Одна полавина чёрная а другая белая.
Что обозначают четыре крыла? У каждой птицы четыре крыла. В каждом крыле семь перьев. Одна половина пера белая, другая — чёрная. Что обозначают семь перьев в каждом крыле? Почему одна половина пера белая, а другая чёрная?
Вставьте пропавшие буквы
1) У Пети в диктанте ошибки.
2) Друг — это блиский тебе человек.
3) Нет лучше дружка, чем родная матушка.
4) Вокруг пруда растут дубки.
5) Остались от козлика рожки да ношки.
6) Кошке игрушки, а мышке слёзки.
Напиши имена существительные во множественном числе:
мама, стол, сад, папа, дети, сестра, дом, мальчик, девочка, отец, метро, бабушка, книга, муж, дедушка, ученик, фото, жена, ученица, стул, врач, документ, студент, собака, журнал, школа, кошка, одеяло, портрет, брат, мать, класс, парк, жена, хлеб.
журнал, бабушка. дерево, дом. друг, яйцо, лампа, чайник, кресло, стол, семья, школа, журналист, студентка, вход, машина, компьютер, карта, город, кино, море, рыба, собака, пальто, юбка, шкаф, стул, щенок, кухня.
Выбери 10 слов и составь с ними предложения
собака-у меня есть очень милая собака.
кино-в кинотеатре показывают новое кино.
хлеб-я пошла в могазин за хлебом.
дерево-у нас в саду растёт яблочное дерево.
сестра-я очень люблю свою младшую сестру.
класс-у нас очень дружилюбный клас.
палто-моя мама купила себе новое палто.
ученик-у нас в класе новый ученик.
город- Ереван очень красивый город.
портрет-я норисовала портрет своей мамы.
Задание 3
За обман – единица
За обман – единица
Решили звери своих детей учить. Построили они школу, собрали зверят и посадили их за новенькие парты.
На дворе солнышко, птицы поют, шумит ветерок, а в классе тихо. Зверята сидят смирно и слушают учителя. Только зайчонок Куцый Хвост всё в окно смотрит – очень ему хочется побежать-поиграть.
И начал он зевать. Другие звери тоже стали зевать. Зевнуть захотелось и учителю – Ежу Ежовичу.
В это время Куцый Хвост поднял лапу.
Ёж Ежович, – сказал он, – у меня, наверно, голова болит.
Что это значит? Почему – наверно?
А потому, что она у меня падает. Совсем не держится.
Тогда иди к доктору. Он даст тебе лекарство
„Не боли голова”.
Зайчонок очень не любил лекарства и потому сказал:
Н-не пойду… Н-не дойду…
Проводите его, зверята, – сказал Ёж Ежович.
Медвежонок и волчонок повели зайчи´шку к двери.
А зайчишка идти не хочет.
Послушай, дружок, – сказал учитель, – разве ты не болен?
У зайчонка задрожали усы.
И-и-и, – тихо сказал он. – Это вчера голова болела.
Это я забыл.
Вот оно что! – сердито сказал учитель. – Тогда садись на место. Поставим тебе единицу. За обман.
Зайчишка весело побежал к своей парте.
Напиши свое мнение о тексте!
Текст был для меня весёлым и смешным. Там были смешные имена, и повидение зайчика было для меня тоже смешным.
Запишите эти слова в единственном числе.
Доч, мать, имя, музей, трамвай, сыр, мама, сад, шкаф, стол, студент, журнал, рыба, подъезд, вход, выход, фильм, лифт, комната, диван, кабинет, район, кот, класс, университет, ресторан, монитор, фирма, стадион, нота, ваза, год, режиссёр, поэт, игра, театр, девочка, мальчик, бабушка, дедушка, дочка, парк, кошка, собака, книга, врач, подруга, чашка, чайник, юбка, ёлка, книга, поликлиника, библиотека, яблока, ела, ноч, роял, море, яйцо, слово, платье, кресло, окно, здание, деревьо, месяц, курица, консерваториа, аудитория, кухня, семья, лекция, отец, день, щенок, человек, брат, стул, друг, муж, дерево, лист, сын, дом, профессор, город, глаз, нож, гараж, врач, мяч, тётя, дядя.
Սիլվի Պետրոսյանի բլոգ 